Iedereen in het Rotterdamse stadsdeel Hillegersberg weet het inmiddels: bij de AH XL kun je producten variërend van thee en rijst tot noten en broodbeleg tappen. Dit kan in het eigen van huis meegenomen potje of zakje of je koopt er één in de winkel. Carsley is net vanuit het Oude Noorden neergestreken in Hillegersberg. Hij is al vier of vijf keer bij de XL geweest en nee, AH Verpakkingsvrij is hem niet ontgaan. ‘Al die kleuren’, dat vindt hij wel gaaf. ‘Er stond een hele rij, het is tappen, net als bier’, lacht hij. ‘Het scheelt qua plastic, het is een goed initiatief.’ Bij hem was het kijken en niet kopen. ‘Nee, ik heb het nog niet geprobeerd. Maar ik ga het doen. Ooit.’ Hij neemt afscheid met een boks en wijst met zijn arm naar de even verderop gelegen megawinkel. ‘Het is net een
warenhuis. Verdwaal niet.’

Onverpakte rijst goedkoper

AH Verpakkingsvrij springt niet gelijk in het oog. Maar al snel stuiten klanten op een bord op de hoek van het schap: ‘Ook liever minder verpakking. Ontdek verpakkingsvrij!’ Het voelt even als in een tijdmachine stappen. De kruidenier maakt hier anno 2022 een comeback. Veel klanten staren eerst even, met enig ongeloof, naar die 6 meter lange muur met dispensers en elektronische weegschalen. De meesten hebben geen eigen verpakking mee. Gelukkig verkoopt Albert Heijn twee maten potten voor €1,40 of €1,60. Die kunnen ze dan de volgende keer weer meenemen. Ook zijn er goedkopere herbruikbare zakjes (€0,80 en €0,60). Monique van Salingen heeft net een kilopak rijst van het huismerk van €1,95 in haar karretje gedaan. Ze kijkt nog eens goed naar de rijsttap, grijpt het herbruikbare zakje van €0,80 en begint die te vullen. 500 gram rijst voor €0,60. Nog wat meer, hier en daar valt wat rijst op de vloer. Ze stopt op ruim 900 gram voor de prijs van €1,08. ‘Dit is goedkoper dan een pak en dat zakje gebruik ik de volgende keer weer.’ Van Salingen verbaast zichzelf. ‘Tijdens de eerste dag van het concept vond ik het helemaal niets. Maar het scheelt in prijs en het zijn zware tijden. Plus, ik ben tegen plastic.’

Pijnboompitten tappen

Even verderop worstelt Willeke Huismans met de pijnboompittentap. Er komt te weinig uit. De hulptroepen snellen toe. Een medewerker van Miwa, die het dispensersysteem leverde, en een host staan de eerste twee weken paraat om klanten te helpen. ‘Ik juich dit toe’, zegt Huismans, grijze dreadlocks, terwijl ze haar eigen meegebrachte weckpot sluit. ‘Je kunt hier ook je eigen wasmiddel bijvullen en vers sinaasappelsap. Ik hoop echt dat dit blijft. Ik voel me schuldig als ik verpakkingen weggooi.’ Ze tovert een tweede pot te voorschijn. Hier gaan walnoten in. ‘O, die hebben ze niet, dan maar de ongebrande notenmix.’

Positieve reacties klanten

Host Ayoub ontvangt voornamelijk positieve reacties van klanten: ze vinden het een leuk idee en kinderen vinden de lampjes op de dispensers leuk. Een rood lampje betekent dat de dispenser leeg is en bij blauw is er nog voldoende voorraad. ‘Mensen kwamen vorig week van ver om dit te zien. Maar ik zie dat ze nog wel moeten wennen aan het systeem.’ Want hoewel de instructies duidelijk zijn, krijgt hij nog veel vragen van mensen die niet weten hoe het allemaal werkt. En soms hapert het systeem gewoon even. Deze hick-ups worden allemaal doorgegeven aan de leverancier.

Hagelslag en pistachenoten

‘Ze hebben van alles en nog wat’, kijkt Ingrid Zeilstra haar ogen uit. Ze zoekt hagelslag of vlokken. De vrouw treft alleen Strooifeest aan, ronde broodstrooisels. De kinderen lusten dit niet. ‘Dan maar verpakte hagelslag’, lacht ze. Julia van Leyen vindt dit een ‘geweldig initiatief’, maar kraakt gelijk wat kritische noten. Losse thee vindt ze ‘niet zo handig’ en er is geen fairtrade-koffie. Zeilstra is niet van plan AH Verpakkingsvrij met lege handen te verlaten. Ze neemt wat thee mee. ‘Ja, ik vind dit echt even een uitje.’ Patty de Haan en haar dochter kijken enigszins beteuterd naar het schap met dispensers. ‘Ik ben vergeten een zakje mee te nemen. En ik zou zeker gebruikmaken van AH Verpakkingsvrij.’ Ze stopt even. ‘Als ik iets nodig had.’ Maar wat ze nodig heeft, zijn pistachenoten en juist die zijn nog niet onverpakt verkrijgbaar. Willeke Huismans komt met haar grote weckpot pijnboombitten de hoek omlopen. Ze heeft toch liever zonnebloempitten. Die gebruikt ze vaker. Wat nu te doen met de pijnboompitten? Host Ayoub schiet te hulp en giet ze in een herbruikbare zak. De supermarktmanager moet straks maar beslissen wat hiermee te doen.

Zero Waste Nederland

Uit oogpunt van voedselveiligheid kunnen ze niet meer terug in de dispenser, weet Elisah Pals van Zero Waste Nederland die als adviseur verbonden is aan AH Verpakkingsvrij. Nu is de kans op voedselverspilling levensgroot aanwezig. Terwijl het dispensersysteem zelf juist bijdraagt aan minder verspilling. Pals: ‘Uit het systeem komen kleine hoeveelheden product na het overhalen van de hendel.’ Het getrek en geruk aan de machine laten zien dat consumenten hier duidelijk nog aan moeten wennen.

Geen milieusausje over AH Verpakkingsvrij

Het project is net een paar weken bezig en voor problemen als deze moet een oplossing komen, benadrukt ze. Dat AH als marktleider dit initiatief zo groot lanceert, kan net het zetje zijn om ook de rest van de branche mee te trekken. De marktleider kiest er bewust voor om AH Verpakkingsvrij niet met een milieusausje te overgieten. Zo’n lesje hoe goed met de natuur om te gaan, komt anders als een boemerang terug, aldus adviseur Pals. Albert Heijn mag dan nu wel testen met onverpakte producten, de  overgrote meerderheid van het assortiment is nog altijd verpakt. ‘We hebben het niet over milieu of plastic soup, maar communiceren dus positief.’ Bij de display met duurzame potten en zakjes valt bijvoorbeeld te lezen: ‘Je eigen verpakking is de duurzaamste verpakking.’

Verbetering AH Verpakkingsvrij

In week 19 en in week 22 start AH Verpakkingsvrij respectievelijk in de XL-winkels in Amsterdam (Gelderlandplein) en in Leidschendam. Dan schroeft het concern ook de communicatie-uitingen rond het initiatief verder op. Zo komt er bij de verpakte couscous en rijst een bordje te hangen met tekst in de trant van: ‘Wist je dat dit ook verpakkingsvrij te krijgen is.’ Dit soort communicatie, maar ook filmpjes moeten bewustwording creëren bij consumenten, legt Pals uit.

Klanten erg anti-plastic

Jessica Bade is speciaal met vriend en twee dochters naar Rotterdam afgereist om AH Verpakkingsvrij met eigen ogen te zien. ‘Ik wil dit ook in mijn winkel. Onze klanten zijn erg anti-plastic’, klinkt het bewonderend. Zelf werkt ze als manager vers bij Albert Heijn aan de Markt in Gouda. ‘Je wordt zo sneller naar producten toe getrokken. Bovendien is het mogelijk kleine beetjes van een product te proberen zonder eerst een grote zak te kopen.’ Ondertussen schept Bade chocoladerozijnen in een herbruikbaar zakje. Haar dochter mag de sticker plakken. Met moeite tempert ze haar enthousiasme om toch ook een kritische kanttekening te plaatsen. Het valt Bade op dat al die fanatiek scheppende klanten nog al eens wat rijst of pasta op de grond laten vallen.  ‘Als je er niet scherp opzit, wordt de vloer een kliederboel.’