PFAS: risico's en maatregelen

PFAS zijn poly- en perfluoralkylstoffen. Het is een groep van duizenden chemische stoffen. Van een aantal PFAS-verbindingen weten we dat ze schadelijk kunnen zijn voor de gezondheid. Daarom is het belangrijk om maatregelen te nemen om waar mogelijk beroepsmatige blootstelling aan PFAS te voorkomen.

PFAS worden door de mens gemaakt. Bekende voorbeelden van PFAS zijn PFOS, PFOA en GenX. PFAS-verbindingen, perfluoralkylstoffen zijn sinds de jaren 40 in de industrie gebruikt in heel veel industriële producten. Denk bijvoorbeeld aan het gebruik van PFAS in pannen, blusschuimen en in water- en vuilafstotende middelen.

De meeste PFAS-verbindingen zijn zeer persistent. Dat wil zeggen dat ze in het milieu niet of nauwelijks afgebroken worden. Dat betekent dat ze zich dus opstapelen. Daarom staan ze op de lijst met Zeer Zorgwekkende Stoffen. Dat betekent dat overheden steeds meer beperkingen op zullen leggen aan bedrijven om deze stoffen te gebruiken en uit te stoten. Een aantal PFAS-verbindingen, zoals PFOS en PFOA worden al wat langer in Nederland geweerd. Wel zitten ze nog op veel plekken in de bodem, in het (grond)water, in planten en in dieren.

Bekijk ook

Hoe staat het nu met PFAS?

Risico’s van PFAS

Van een aantal PFAS-verbindingen weten we dat ze schadelijk kunnen zijn voor de gezondheid. Vooral over PFOA en PFOS is veel bekend. Zo weten we over PFOA en PFOS dat ze:

slecht kunnen zijn voor je immuunsysteem;
slecht kunnen zijn voor je lever en je schildklier;
kunnen zorgen voor een hoger cholesterol;
een hoge bloeddruk en problemen tijdens de zwangerschap kunnen veroorzaken;
schadelijk kunnen zijn voor de voortplanting en voor de ontwikkeling van ongeboren kinderen;
mogelijk kanker veroorzaken. Onderzoek naar jarenlange, hoge blootstelling aan PFOA laat een verband zien met nierkanker, zaadbalkanker en mogelijk schildklierkanker.

De stoffen zijn niet formeel geclassificeerd als kankerverwekkende of mutagene stof. Een aantal stoffen is wel geclassificeerd als reprotoxische stof (voor de voortplanting giftig). Zo staan PFOS, PFOA en een aantal andere PFAS-verbindingen als reprotoxisch vermeld op de SZW-lijst. Maar over de meeste PFAS-verbindingen weten we nog heel weinig. PFAS-verbindingen verschillen in hun eigenschappen, de ene is schadelijker dan de andere.

Maatregelen om blootstelling aan PFAS te voorkomen

Beroepsmatige blootstelling aan PFAS kan bijvoorbeeld voorkomen bij:

de productie van chemische producten;
de productie- en het gebruik van PFAS-houdende smeer- of impregneermiddelen;
het werken in of met verontreinigde bodem.

Het terugdringen van de blootstelling aan PFAS-verbindingen richt zich vooral op het voorkomen van stof- en aerosolvormingvorming. Dit met het doel dat medewerkers geen PFAS-verbindingen binnenkrijgen via de luchtwegen. Ook contact met de huid moet voorkomen worden. Vaak is dit maatwerk, omdat de blootstellingsomstandigheden in de praktijk verschillen. En in veel gevallen ontbreekt het nog aan voorbeelden met de stand der techniek. Het is daarom van belang een veilige werkwijze goed te onderbouwen door voldoende luchtmetingen uit te voeren. Of door gebruik te maken van een betrouwbaar beoordelingsmodel, waarmee de blootstelling berekend kan worden.

Richtlijn werken in of met verontreinigde bodem

Voor het werken in of met verontreinigde bodem is een richtlijn opgesteld voor veilig, zorgvuldig en risicogestuurd werken. Dit is de CROW-400-richtlijn: Werken in en met verontreinigde bodem. Deze richtlijn is specifiek gericht op risicogestuurd werken met verontreinigde grond en grondwater. Hierbij is een duidelijk verschil gemaakt tussen het werken met vluchtige en niet-vluchtige stoffen.