Met de juiste indicatoren kun je in de gaten houden of de veiligheid beter (of slechter) is geworden. Er zijn verschillende types veiligheidsindicatoren. Vaak maakt men een onderscheid tussen 'lagging' indicatoren en 'leading' indicatoren. Daarnaast kun je onderscheid maken tussen kwalitatieve en kwantitatieve indicatoren.

Lagging veiligheidsindicatoren

Lagging veiligheidsindicatoren zijn indicatoren die pas informatief zijn nadat een negatieve gebeurtenis heeft plaatsgevonden. Een voorbeeld van lagging indicatoren zijn tellingen van het aantal incidenten dat heeft geleid tot verzuim.

Het voordeel van lagging indicatoren is dat ze objectieve cijfers geven over de resultaten op het gebied van veiligheid binnen de organisatie. Hoeveel mensen zijn er bijvoorbeeld verongelukt? En wat waren de gevolgen?

Een nadeel van lagging indicatoren is dat je pas kunt ingrijpen nadat de veiligheidssituatie daadwerkelijk is verslechterd. Pas dan krijg je een signaal van de lagging indicatoren. Ook geeft een lagging indicator niet altijd informatie over wat ervoor heeft gezorgd dat er iets fout is gegaan.

Leading veiligheidsindicatoren

Leading veiligheidsindicatoren kunnen inzicht geven in veiligheid voordat er daadwerkelijk iets is misgegaan. Ze kunnen dan ook werken als 'early warning'. Ze geven informatie over het effect van het veiligheidsbeleid en de ontwikkeling van de risico’s op basis waarvan ingrijpen mogelijk is voordat er een ongeluk gebeurt. Denk hierbij aan de middelen die een organisatie tot haar beschikking heeft en de activiteiten die een organisatie uitvoert (bijvoorbeeld veiligheidsrondes).

Een nadeel van leading indicatoren is dat hun relatie tot de veiligheidssituatie soms moeilijker is te bepalen. Hoe weet je zeker dat je de juiste indicatoren hebt?

Onderscheid niet altijd eenduidig

Het onderscheid tussen leading en lagging veiligheidsindicatoren is niet altijd eenduidig. Gebruik je bijvoorbeeld een indicator voor het aantal keren dat een technische functie bij een test niet werkt? Dan kun je dit als leading of als lagging indicator zien. Want dit falen kun je zien als iets dat vooraf gaat aan een incident (mogelijke leading indicator). Maar je kunt het ook zien als een ongewenste uitkomst (lagging indicator). Over het algemeen is het aan te raden om samenhangende leading en lagging veiligheidsindicatoren op te nemen.

Kwantitatieve indicatoren

Er is ook een onderscheid tussen kwalitatieve en kwantitatieve indicatoren mogelijk. Veel bedrijven leggen de nadruk op het opstellen van kwantitatieve indicatoren, bijvoorbeeld door middel van tellingen en percentages. Voordeel van een kwantitatieve indicator is dat het concrete en objectieve informatie geeft. Bijvoorbeeld: er zijn dit jaar 10 vergaderingen geweest waarbij V&G-management op de agenda stond.

Nadeel is dat de indicator makkelijker een streefgetal kan worden. De indicator wordt dan het doel op zich in plaats van de achterliggende gedachte om veiligheid te verbeteren.

Kwalitatieve indicatoren

Kwalitatieve indicatoren zijn gebaseerd op inschattingen van medewerkers over het functioneren van een bepaald proces of het optreden van specifieke situaties. Hierdoor kunnen ze subjectiever zijn. Het is dan ook belangrijk om van een voldoende grote groep de mening te krijgen.

Nadeel is dat deze indicatoren soms moeilijker te interpreteren zijn. Hierbij kan het helpen om een benchmark te hebben om mee te vergelijken. Dit kan een vergelijking zijn met andere organisaties binnen de sector of een vergelijking met de eigen organisatie in voorgaande jaren.

Ook voor kwalitatieve en kwantitatieve indicatoren geldt dat de een niet per se beter is dan de ander. Het beste is om een combinatie van zowel kwantitatieve als kwalitatieve indicatoren te gebruiken.

Voorbeelden types veiligheidsindicatoren

Hieronder is een aantal mogelijke veiligheidsindicatoren uitgewerkt voor een specifieke kritieke succesfactor: ‘veiligheidscompetenties en training van medewerkers’ voor een organisatie die met heftrucks werkt in een magazijn.

Mogelijke indicator	Leading of lagging	Kwalitatief of kwantitatief
Registratie van het voldoen aan trainingsvereisten (bijvoorbeeld het hebben van een heftruckcertificaat)	Leading	Kwantitatief
Observatie van het aantal schades aan stellingen door botsingen met heftrucks	Lagging	Kwantitatief
Regelmatige self-assessment rijgedrag van de collega’s	Leading	Kwalitatief
Aantal overtredingen van verkeersregels op de werkvloer	Leading	Kwantitatief
Assessment veiligheidsgevoel van collega’s te voet op de werkvloer	Leading	Kwalitatief