Buitenwerkers onderschatten zowel het risico op huidkanker als de ernst ervan. Dat komt vooral door een gebrek aan kennis, blijkt uit onderzoek van het Nationaal Huidfonds en de Universiteit van Maastricht. Dit terwijl er elk jaar 80.000 nieuwe patiënten bijkomen en er elk jaar 1.000 mensen overlijden aan huidkanker. 

Waarom voelen buitenwerkers niet de urgentie om zich te beschermen tegen de zon? "Zonbescherming is nog niet de norm onder buitenwerkers", denkt Christel von Reeken, coördinator Preventie van het Nationaal Huidfonds. "Zoals een dakdekker eens zei: 'Insmeren? Nee, daar heb ik geen tijd voor. Bovendien: ik ben toch niet bang voor wat zonlicht?'" 

Meer kennis huidkanker nodig bij arboprofs 

Kortom, veel buitenwerkers hebben nog onvoldoende kennis van zonkracht, verbranding en het verband tussen zonblootstelling en huidkanker. "Bewustwording is dus nodig en is een zaak van iedereen", zegt bedrijfsarts Margit van Rijsingen, werkzaam bij 2grip. Zij is als BACO (Bedrijfsarts Consulent Oncologie) gespecialiseerd in de begeleiding van werknemers met kanker."  

Werkgevers kunnen meer doen en arboprofessionals hebben meer kennis nodig over huidkanker", zegt zij. "Ik hoorde op de werkvloer eens het advies om een wit shirt te dragen. Een verkeerd advies. Want hoe lichter de kleur, hoe meer uv-straling een shirt doorlaat." 

"Er zijn meer werknemers in de buitenlucht dan je denkt", zegt Van Rijsingen. "Een vrachtwagenchauffeur kreeg altijd huidkanker aan de ene arm en nooit aan de andere arm. Die chauffeur zat dan weliswaar in de cabine, maar hing misschien wel lang met zijn arm uit het open raam. Dan is er dus een verhoogd risico op huidkanker."  

"Zelfs als het raam van de vrachtwagenchauffeur dicht blijft is er verhoogd risico op huidkanker", voegt epidemioloog Calvin Ge daaraan toe. "Want glas houdt niet alle UV-straling tegen." Ge deed onderzoek naar kanker en blootstelling op het werk. Deze studie van TNO en KWF Kankerbestrijding brengt in kaart hoeveel kankerpatiënten in Nederland kanker hebben gekregen door het werk. 

Zonbescherming bij buitenwerkers op de agenda 

Als de werkgever het belang van zonbescherming agendeert, zijn buitenwerkers meer geneigd zichzelf tegen huidkanker te beschermen. Dat blijkt uit het onderzoek van het Huidfonds en de Universiteit van Maastricht. Maar hoe begin je daarmee?

"Met eenvoudige voorlichting over huidkanker en zonblootstelling", zegt Van Rijsingen. "Zoals: 'De zon veroorzaakt schade aan je huid. Die schade kan ertoe leiden dat je huidkanker krijgt en daarom moet je je tegen de zon beschermen.' Deze boodschap komt beter over als ook een gezondheidsexpert die uitdraagt."

Eenvoudige voorlichting over huidkanker helpt”

"Natuurlijk moeten managers en teamleiders goede rolmodellen zijn", zegt Ge. Hij adviseert hen te laten zien dat zij zonbescherming serieus nemen. "Dus zelf smeren en waar mogelijk de schaduw opzoeken tijdens het werk buiten. En op feestjes zorgen voor pompjes met zonnebrandcrème." 

Hoeveelheid UV-straling bepaalt zonkracht 

"Belangrijk is ook om de voorlichting elk voorjaar te herhalen en dan gedurende het zomerseizoen nog een keer", zegt Van Rijsingen. "Elk seizoen heeft zijn eigen uitdagingen. Niet de temperatuur, maar de hoeveelheid UV-straling bepaalt de zonkracht. Bij een UV-index van 3 of hoger kan huidschade ontstaan."

Tussen november en februari is in Nederland de zonkracht bijna altijd lager dan 3. "Maar in de bergen kan de UV-index dan wel hoger zijn; belangrijke informatie voor werknemers op wintersport. Bovendien ontstaat huidkanker niet alleen door een enkele verbranding. Ook de jarenlange optelsom van blootstelling aan de zon kan huidkanker veroorzaken", aldus Van Rijsingen. "Blijf dus gedurende het hele jaar alert."  

Elk seizoen heeft zijn eigen uitdagingen”

'Weren, kleren, smeren' is de nieuwe slogan van het KWF. Dit om duidelijk te maken dat de zon niet opzoeken de beste bescherming biedt en alleen zonnebrandcrème smeren niet voldoende is. Daar sluit Van Rijsingen zich bij aan. Allereerst zou ze graag zien dat UV-straling een standaard aandachtspunt wordt in de vanuit de Arbowet verplichte RI&E.  

"Het is heel normaal om een helm op te zetten als je een bouwplaats oploopt. Bescherming tegen UV-straling zou net zo normaal moeten zijn. In praktische zin: kijk kritisch naar de organisatie van het werk. Is het mogelijk om tussen 11.00 en 15.00, als de zonkracht het sterkst is, buiten in de schaduw te werken? Of misschien binnen?"

UV-werende kleding beste zonbescherming 

Is buiten werken echt nodig en is er geen schaduw, bijvoorbeeld omdat er aan een brug wordt gewerkt? Zorg dan voor een tent, adviseert Ge. "Kies dan natuurlijk wel voor een tent met een hoge UV-bescherming, vanaf factor 50. Wie onder een parasol zit kan toch verbranden”, weet Van Rijsingen uit eigen ervaring, "dus controleer ook altijd de beschermingsfactor van een parasol." 

Wat betreft kleding: UV-werende kleding beschermt de huid het beste. Gewone bedekkende en luchtige kleding geeft meestal ook een goede bescherming, stelt het KWF. "Denk aan kleding met lange mouwen en pijpen of een omslagdoek. Let hierbij wel op het materiaal: hoe lichter van kleur en hoe dunner de stof, hoe meer uv-straling die doorlaat. Een droog wit T-shirt beschermt bijvoorbeeld met een SPF 15. Wordt gewone kleding nat? Dan houdt die minder UV-straling tegen. Een honkbalpet opzetten heeft weinig nut, omdat die alleen de schedel beschermt", zegt Ge. "Kies liever voor een hoed met een brede rand, zodat gezicht, oren, neus en nek beschermd worden. Dat zijn allemaal plekken waar huidkanker vaak ontstaat."

Toolbox en tips over zonbescherming 

Samenwerken aan preventie van huidkanker is cruciaal. "Voor een goede samenwerking hoort iedere arboprofessional in de spiegel te kijken, inclusief de bedrijfsartsen", zegt Van Rijsingen. "Mijn beroepsgroep hoort werkgevers te adviseren als ze geen adequaat beleid voeren op het gebied van zonbescherming. Ik denk dat wij dat nu onvoldoende doen. Ergens ligt er een bal, alleen pakt nog te vaak niemand die op." 

"Er is absoluut meer bewustwording dan 10 jaar geleden. Maar nog steeds zien we buitenwerkers met onvoldoende zonbescherming. Dus die samenwerking kan beter en is altijd een wisselwerking."  

Er zijn ook bedrijven van wie we nog wel wat kunnen leren. Van Rijsingen geeft Volandis als voorbeeld. Dit kennis- en adviescentrum voor bouw en infra liet een toolbox ontwikkelen om huidkanker te voorkomen. Van Rijsingen hielp hieraan mee. Ge verwijst naar SunSmart, het preventieprogramma in Australië.