Een man van Braziliaanse afkomst werkt in een put. Een man van Poolse afkomst bedient de graafmachine. Beiden hebben hun VCA-certificaat, maar Nederlands spreken ze maar mondjesmaat. Kunnen ze elkaar dan wel waarschuwen als er gevaar dreigt? Veel bedrijven hebben op papier van alles geregeld om dergelijke onveilige situaties te voorkomen. Toch zijn er op de werkvloer nog veel taalproblemen, ziet taalcoach Desiree Brekelmans van Werkvloertaal.

Brekelmans coacht veel verschillende werknemers: van mensen die vanuit Eritrea naar Nederland zijn gevlucht en hoogopgeleide anderstaligen tot mensen van Nederlandse afkomst die laaggeletterd zijn. Dan weer werkt ze voor internationale bedrijven als ASML, dan weer met de Stichting Lezen en Schrijven. Die laatste zorgt ervoor dat iedereen in Nederland kan lezen, schrijven en/of rekenen.

Riskante aannames over taal

Brekelmans vraagt altijd eerst of ze een rondleiding kan krijgen in het bedrijf. Ze schrijft alle relevante informatie op en maakt foto's. Hoe benoemen ze gereedschappen? Wat zijn de instructies over jezelf beschermen? Als ze een machine tegenkomt die ze niet kent, vraagt ze of een teamleider haar uitleg kan geven. Zo spreekt ze ook andere werknemers, om een beeld te krijgen van de cultuur binnen het bedrijf. Hoe communiceren collega's met elkaar? Wat valt hen op?

Tijdens zo'n inventarisatie komt Brekelmans regelmatig riskante aannames over taal tegen."Bijvoorbeeld: 'Omdat er een onlinecursus wordt aangeboden, zit het met de veiligheid wel snor'. Maar stel, een nieuwe collega moet een stapelaar kunnen bedienen. Je kunt daar een hele goede onlinetraining voor hebben, maar ik kom mensen tegen die inloggen in het systeem al ingewikkeld vinden. Daar kom je pas achter als je mensen vraagt wat ze moeilijk vinden. Zelfs dan zegt een manager soms: maar inloggen is toch heel makkelijk? Dan kweek je begrip als je uitlegt dat die nieuwe collega óók in zijn privéleven worstelt met de Nederlandse taal."

Leg situaties rondom taalproblemen uit

Kortom, taalproblemen voorkom je niet alleen met makkelijkere zinnen, je moet ook de mensen leren kennen, zegt Brekelmans. "Ander voorbeeld: cultuurverschillen. Een man uit Eritrea staat bij een machine, er is een storing en hij moet eigenlijk op de noodknop drukken. De instructie is heel duidelijk en de noodknop is groot en rood. Dat hij er toch niet op drukt heeft niets met taal te maken, maar alles met cultuur. Hij is gewend om alleen speciale instructies op te volgen als leidinggevenden daar toestemming voor geven. Dus moet je eerst uitleggen in welke situaties hij zelf op die knop moet drukken."

Stel vragen om het begrip te checken

Stel dus veel vragen aan werknemers om te controleren of ze aangeboden informatie echt begrijpen, zegt Brekelmans. "Je kunt wel denken: we hebben toch gezegd waar de vluchtroute staat, hoe je alarm slaat en bij wie je dat moet melden Maar kan die collega deze informatie ook reproduceren? Of schaamt iemand zich zo erg dat hij gewoon maar ja zegt? Want vooral laaggeletterden hebben veel last van schaamte." Op de site van Stichting Lezen en Schrijven staan tips om laaggeletterdheid te herkennen. Zoals smoesjes gebruiken als 'bril vergeten zijn' of 'zere hand hebben' in reactie op de vraag om iets te lezen of te schrijven.

Gebruik een plaatje in plaats van tekst

Brekelmans geeft ook taaladviezen. Een plaatje gebruiken in plaats van een tekst is bijna altijd een goed idee, zegt ze. "Maak het werknemers zo makkelijk mogelijk. Soms staat er onder een plaatje dan toch nog een instructie. Dat de rolcontainer bijvoorbeeld op die plek mag staan, maar dan wel alleen met de klep naar de linkerkant. Zo'n tekst is eigenlijk al te ingewikkeld. Laat gewoon op het plaatje zien hoe de rolcontainer precies moet staan."

Wees zo direct mogelijk in tekst

Gebruik je toch tekst, wees dan zo direct mogelijk, tipt Brekelmans. "Een aanwijzing als 'Niet vergeten je ogen te spoelen' is veel minder duidelijk dan 'Spoel je ogen'. Woorden als 'simpel' en 'eenvoudig' worden minder goed begrepen dan 'makkelijk'. Op de website ishetb1.nl kun je testen of de meeste mensen een woord begrijpen.

Tegelijk is het belangrijk dat iedere werknemer van sommige meer ingewikkelde woorden de betekenis kent." Een woord als veiligheidsschoenen moet je niet willen vervangen door werkschoenen. Want dan denkt iemand misschien dat hij best andere werkschoenen kan gebruiken, die vervolgens niet veilig genoeg zijn", zegt Brekelmans. "Net als met gehoorbescherming. Laat mensen niet denken dat ze een gewone koptelefoon op hebben. Leg uit hoe het heet en waarom juist deze uitvoering zo belangrijk is."

Taalcoaching voor veiligheid en ontwikkeling

Investeren in taalcoaching is niet alleen belangrijk voor de veiligheid, zegt Brekelmans. Ook werknemers die al jarenlang bij een bedrijf werken kunnen zich dan in een korte tijd enorm ontwikkelen. Veel mensen die minder goed zijn in Nederlands beperken zichzelf namelijk vaak tot één hele grote opdracht per dag, weet Brekelmans. "Dan hoeven ze maar één keer iets in te stellen."

Zoals de man die zij begeleidde en die bij een drukker werkte. Zijn werk was altijd 20.000 pennen bedrukken op één dag: dan wist hij precies wat hij moest invoeren. Doordat hij met Brekelmans het lezen van formulieren ging oefenen, durfde hij ook ineens allerlei andere opdrachten te doen.

Kies als bedrijf voor de inzet van taalmaatjes

Zowel voor de veiligheid als voor de ontwikkeling van medewerkers zou het heel goed zijn als meer bedrijven voor taalmaatjes kiezen, vindt Brekelmans. "Met makkelijke pictogrammen ben je er niet. Je moet de taal horen, zien, voelen. Welke stickers op breekbare dozen, op welke kant en waar vind je die? Ook dat heeft allemaal met veiligheid te maken. En elk jaar komen er weer nieuwe collega's. Dus als een paar medewerkers taalmaatjes worden, is de veiligheid veel beter gegarandeerd."