Integrale stelsel
Tegenover het werken met kiesgroepen staat het integrale stelsel: iedere kiesgerechtigde kan zijn stem op elke kandidaat uitbrengen. Er is ook een mengvorm mogelijk waarbij een deel van de zetels via kiesgroepen, een ander deel door integrale kandidaatstelling en verkiezing wordt bezet. De mengvorm is met name interessant om het belangrijkste nadeel van de kiesgroepen, het vacaturerisico, te beperken.Kiesgroepen
De WOR verplicht de ondernemingsraad maatregelen te treffen die ervoor zorgen dat verschillende groepen van in de onderneming werkzame personen ook in de OR vertegenwoordigd zijn. In ‘Kiesgroepen in de onderneming’ is ingegaan op de moeilijkheid van vertegenwoordiging vanuit een bepaalde groep als de leden van die groep bij een groot deel van de kiezers minder bekend zijn. Of een groep zo sterk afwijkt van overige groepen dat daarvoor dan ook een eigen kiesgroep moet worden ingesteld, kan alleen van geval tot geval worden bekeken. Met name specifieke groepskenmerken kunnen daar aanleiding voor zijn. In principe mag van een gekozen ondernemingsraad, ongeacht zijn samenstelling, worden verwacht dat hij de belangen van alle personeelsleden behartigt. Pas als gevreesd moet worden dat de raad zonder een vertegenwoordiging uit een bepaalde groep er niet toe in staat zal zijn zijn belangen te kennen, is het instellen van een kiesgroep onvermijdelijk.Betere afspiegeling
De kiesgroep kan een middel zijn om de verschillende categorieën werknemers en ondernemingsonderdelen in de OR te vertegenwoordigen. Juist om die reden maakt de WOR kiesgroepen mogelijk. De samenstelling van de raad wordt daarmee een betere afspiegeling van degenen die hij vertegenwoordigt.Nadelen kiesgroepen
Maar er kleven ook zeker nadelen aan kiesgroepen. Naarmate de belangstelling voor kandidaatstelling in de kiesgroep minder is, wordt het risico van vacatures in de raad groter. Andere onderdelen of categorieën kunnen deze plaatsen immers niet bezetten. In de praktijk wordt daar nog wel eens ‘losjes’ mee omgegaan, maar dat is in strijd met (de geest van) de wet. Kandidaten die zich verkiesbaar hebben gesteld en stemmen hebben verkregen vanuit een bepaalde kiesgroep kunnen niet de zetel van een andere kiesgroep bezetten. Het vacaturerisico neemt toe naarmate er met meer en kleinere kiesgroepen wordt gewerkt. Door slechts een deel van de zetels vanuit kiesgroepen te laten bezetten (zie hierna) vermindert de kans daarop. Een tweede nadeel is het risico dat de gekozen leden zich gaan richten op belangenbehartiging voor de ‘eigen’ achterban. Dat zou ten koste gaan van de eenheid in de raad. Eén van de succesfactoren voor een ondernemingsraad is juist de onderlinge samenhang.Gemengd systeem
Een reële, maar weinig toegepaste mogelijkheid is een gemengd systeem waarin een deel van de zetels wordt verdeeld over kiesgroepen en het restant volgens een integraal systeem wordt bezet. Het vermindert het risico op structurele vacatures zonder de afvaardiging vanuit verschillende groepen of onderdelen bij voorbaat uit te sluiten. De grote aantrekkingskracht van het gemengde systeem ligt in het feit dat (tussentijdse) vacatures in kiesgroepen die bij gebrek aan resterende kandidaten niet vanuit de kiesgroep kunnen worden vervuld, wel mogen worden bezet vanuit de ‘algemene’ kandidaten. Zij zijn immers ook door de achterban van de betreffende kiesgroep gekozen.
PRAKTIJKVOORBEELD‘Netwerk’ is onlangs ontstaan uit een bundeling van de stedelijke welzijnsinstelling met het peuterspeelzaalwerk. Er werken ongeveer 60 mensen in het sociaal-cultureel werk en 25 mensen op de peuterspeelzalen. Er wordt gevreesd dat in de nieuwe ondernemingsraad het peuterwerk niet vertegenwoordigd zal zijn. De medewerkers zijn alleen in eigen kring bekend. De andere fusiepartner heeft ervaring in het medezeggenschapswerk en zal zeker met voldoende kandidaten komen. Omdat er nog nauwelijks sprake is van integratie, is te voorzien dat de peuterleidsters slechts maximaal 25 stemmen kunnen halen. In het voorlopig reglement van de eerste ondernemingsraad kiest men dan ook voor twee kiesgroepen: drie zetels voor het sociaal-cultureel werk en twee voor de peuterspeelzaalwerkers. Bij de verkiezingen kunnen eventuele kandidaten uit de speelzalen niet langer verdrongen worden door de ‘welzijns’-kandidaten. |
