Personenstelsel
In het personenstelsel brengen de kiezers evenveel stemmen uit op individuele personen die kandidaat worden gesteld. Het reglement bepaalt het aantal stemmen en er mogen niet meerdere stemmen op één kandidaat worden uitgebracht.
Als er wordt gewerkt met kiesgroepen geldt dit uiteraard binnen de eigen kiesgroep. Men kiest primair de persoon, eventueel om zijn/haar program. Uiteindelijk zijn degenen met de meeste stemmen gekozen.
Lijstenstelsel
In het lijstenstelsel brengen de kiezers (per kiesgroep) één stem uit op één van de kandidatenlijsten en wel – daarbinnen – op degene die ze bij voorkeur in de raad zien komen, meestal de lijsttrekker.
Men kiest primair het program, eventueel een bepaalde vertegenwoordiger daarvan. Zetels worden verdeeld naar het aantal stemmen per lijst (per kiesgroep). Per lijst bepalen dan de plaatsingsvolgorde en de uitgebrachte voorkeurstemmen wie er gekozen zijn.
Personen- of lijstenstelsel?
De keuze tussen personen- en lijstenstelsel wordt nog wel eens afgedaan door het personenstelsel te reserveren voor kleine ondernemingen. Het is immers van belang dat de kiezers weten op wie ze stemmen.
Als de grootte van de onderneming dat onmogelijk maakt, zou het lijstenstelsel beter zijn. De kiezers weten dan weliswaar nog niet op wie maar wel waarop ze stemmen. Door te werken met kiesgroepen kan de grootte van de onderneming echter worden ondervangen. Een kiesgroep is een relatief kleine kring, waarin de kiezers waarschijnlijk wel de kandidaten kennen.
Vrije lijsten
Het keuzebepalende verschil tussen beide kiesstelsels is dan ook niet de grootte van de onderneming, maar de wens en bereidheid om met programma’s de verkiezing in te gaan.
Het lijstenstelsel biedt de beste mogelijkheid om te laten kiezen op basis van ideeën in plaats van op de populariteit van de kandidaten. Daarbij is het niet nodig dat de kandidaten zich beperken tot de vaak sectorale programma’s van de vakorganisaties die bovendien weinig rekening houden met de situatie in de betreffende onderneming. De vrije lijsten (kandidaatstelling door medewerkers) bieden vele mogelijkheden en vakbondsleden kunnen zich ook door niet-georganiseerden kandidaat laten stellen.
Lijstverbinding
De lijstverbinding is een manier om te voorkomen dat er vacatures ontstaan als een lijst op grond van de verkiezingsuitslag meer zetels krijgt dan hij kandidaten telt. De desbetreffende lijsten spreken dan voor de verkiezing met elkaar af dat indien dit bij één of meer van hen het geval is, de lijsten die nog wel over kandidaten beschikken over de resterende stemmen kunnen beschikken.
Een dergelijke afspraak heeft slechts zin als het reglement dit mogelijk maakt. Verder is het van groot belang dat de kiezers op de hoogte worden gesteld van deze afspraken. Het kan immers betekenen dat hun stem ten goede komt aan een andere lijst dan degene waarop ze hun stem hebben uitgebracht.
PRAKTIJKVOORBEELDIn een instelling voor verstandelijk gehandicapte mensen is in het laatste zittingsjaar van de ondernemingsraad een actieve groep van medewerkers opgestaan, die de OR een andere koers wil laten varen. Naar hun smaak was de oude raad veel te meegaand met de ingrijpende veranderingsplannen van de directie. Ten koste van bewoners en personeel.
Drie lijsten van kandidatenOR-leden zagen dat ze geduchte tegenkandidaten zouden krijgen en besloten de verkiezing in te gaan met een lijst ‘Samen’ en een campagne waarin ze het gevoerde beleid zouden verdedigen. De actievoerders kwamen daarop met een program van eisen namens het personeel en verenigden zich op de lijst ‘Voor een beter sociaal beleid’. Omdat de werknemersorganisatie HKU ook een lijst had ingediend van medewerkers die zich het liefst via de vakbond kandidaat stelden, zijn er uiteindelijk drie lijsten van kandidaten met elk hun eigen programma. De kiezers krijgen daarmee een duidelijke keus voorgelegd.
Ook het lijstenstelsel heeft een vacaturerisico in zich. Omdat de zetelverdeling op de eerste plaats per lijst plaatsvindt, is het mogelijk dat een lijst meer zetels krijgt dan zij gezien het aantal kandidaten kan vervullen. Dat dwingt tot tussentijdse verkiezingen voor de vacant blijvende zetels, omdat deze niet gevuld mogen worden door kandidaten van andere lijsten. Om dit risico te verminderen kunnen de lijsten met elkaar verbindingen aangaan.
|
