Het zal, bijvoorbeeld, je werk maar zijn om een rondje om de maan te vliegen. Daar zit je dan, op honderd meter hoogte vastgebonden aan een bom die gecontroleerd tot ontploffing wordt gebracht. Als het lukt ben je mooi de eerste in meer dan 50 jaar. En kunnen de Amerikanen de Russen (alweer) en de Chinezen de loef afsteken. Maar het kan ook misgaan; denk aan de spaceshuttlebemanningen die omkwamen omdat NASA opportunistisch rommelde met de risico's.
Risico's managen van astrononauten
Over de begindagen van de bemande ruimtevaart maakte Philip Kaufman een klassiek geworden film: The Right Stuff, naar het boek van Tom Wolfe. Het is een verhaal over risico versus beloning. Testpiloten werden gerekruteerd als astronaut. Ze waren al anticommunistische helden nog voor ze in de ruimte waren geweest. Maar Kaufman laat zien dat een groot deel van de druk ligt bij de 'vrouwen van'. Die moeten ermee omgaan dat hun echtgenoten een kans van 1 op 4 hebben om het er niet levend vanaf te brengen.
De ruimtevaart is misschien een extreem voorbeeld. Zo veel astronauten zijn er niet.
Of minder extreem: van profsporters
Al iets minder extreem is de wereld van de professionele sport. Daarin zijn de beroepsrisico's voor lijf en leden soms ook bizar groot. Neem American football. Landjeveroveren met een harnas aan en een helm op. Een guilty pleasure, ik kijk er graag naar. Want op zijn mooist is het een wonderlijk elegant samenspel van kracht, snelheid en misleiding om de vrije ruimte te vinden. Maar op zijn lelijkst is het een stapeling van ongekend zware blessures.
De kwalijkste daarvan is Chronische Traumatische Encefalopathie (CTE). Een degeneratieve hersenziekte die leidt tot onder meer stemmingswisselingen, motorische storingen en dementie (en die we overigens ook aantreffen bij bijvoorbeeld boksers en voetballers). Uit onderzoek aan de hersenen van honderden overleden professionele footballspelers bleek dat meer dan 90% van hen aan CTE leed.
Uit onderzoek van onder meer het Amerikaanse instituut voor beroepsziekten blijkt de kracht van de klappen tegen het hoofd de belangrijkste voorspeller van CTE. Stel je voor dat je met je auto met 50 kilometer per uur tegen een betonnen muur rijdt. En dat meer dan 60 keer achter elkaar. Dat is wat aanvallers in het American football in een wedstrijd gemiddeld overkomt.
Opportunisme heeft meer impact dan regels
Natuurlijk zijn er regels – over helmen, over hoe om te gaan met een hersenschudding, over het beschermen van weerloze spelers, over het verbieden van de gevaarlijkste tackles. Maar daar tegenover staat dat er persoonlijk (eer, geld) en collectief (spektakel trekt publiek dus geld) veel te winnen valt. En dan heeft het opportunisme meer impact dan de regels.
Moderne helmen met energie-absorberende materialen blijken overigens net zo veel of zo weinig te helpen als de dunne leren mutsen die de spelers vroeger droegen. In The Right Stuff stapt een testpiloot in zijn experimentele raketvliegtuigje. Hij denkt "O ja, een helm …", zet zo'n leren footballmuts op en vliegt naar glory en Mach 1. Goed bezig, vindt hij zelf.
