Kunst levert een unieke bijdrage aan de beleving van het Amsterdam UMC. Dat zegt Menno Dudok van Heel, als Hoofd Kunstzaken van het Amsterdam UMC verantwoordelijk voor een grote kunstcollectie van 7.000 werken, met kunstenaars zoals Sigurdur Gudmundsson, Carla van de Puttelaar en Eddo Hartmann. De meeste daarvan worden in de openbare ruimte gepresenteerd. Hij legt uit: ‘Kunst heeft geen directe functie voor het ondersteunen van organisatiedoelen, maar het heeft wel degelijk invloed op hoe aangenaam het verblijf is in het ziekenhuis.’
Dudok van Heel noemt een interessant punt: de bijzondere eigenschap van kunst om een ruimte te verrijken zonder een specifieke functie te vervullen. Kunst staat daarmee los van praktische facilitaire zaken als kantoorinrichting of bewegwijzering en handelt autonoom als een object van inspiratie, troost of bezinning. Een verfrissende kijk die facility managers ter harte mogen nemen bij het vormgeven van ziekenhuizen, kantoren en andere werkplekken.
Mentale adempauze
Hoewel kunst niet altijd een directe functie vervult, kan zij bijdragen aan het uitdragen van de identiteit van een organisatie. Dit blijkt uit een gesprek met Rik van der Burg, projectleider Kunst bij de provincie Zuid-Holland. Al in de jaren ‘60 werd kunst geïntegreerd in het Provinciehuis Zuid-Holland. Tijdens de renovatie van het hoofdgebouw van het provinciehuis in 2022 zijn kunstwerken bewust gerestaureerd en teruggebracht in originele staat.
'We kiezen ervoor mensen niet alleen te omringen met groen, maar hen ook kunst te laten beleven’, aldus Van der Burg. ‘De kunstwerken, zoals het Julianabeeld van Heppe de Moor en Blue Planet Red World van Sigdur Gudmonsson, zijn zichtbaar vanaf de werkplekken en vormen een uitnodigend gespreksonderwerp.’ Volgens hem zijn dit dé visitekaartjes van het Provinciehuis.
Deze inzichten laten zien dat voor medewerkers op kantoor kunst een mentale ‘adempauze’ kan bieden in een drukke werkdag, of een gespreksstarter kan zijn bij de koffieautomaat.
Inspiratie en verbinding
Ook bij PwC is kunst meer dan alleen decoratie. Volgens Esther de Jong, voorzitter kunstcommissie PwC Nederland, kunnen kunstwerken bijdragen aan een prettige werkomgeving. ‘Ons kunstbeleid verbeeldt de waarden van PwC, stimuleert creativiteit, bevordert dialoog en helpt ons te verbinden met elkaar en de wereld om ons heen.’
Om die reden is kunst op zowel de werkplekken als vergaderetages van PwC te vinden. Verder wordt drie keer per jaar een wisselende tentoonstelling in de lobby van het kantoor in Amsterdam geïnstalleerd, aansluitend op thema’s als diversiteit en inclusie, duurzaamheid, de rol van vrouwen in de kunst en culturele gebeurtenissen zoals Keti Koti.
Dat wekt de vraag op: hoe pak je de logistiek van kunst als bedrijf aan? PwC kiest ervoor kunst te huren in plaats van te kopen. ‘Dat is duurzamer en we hoeven geen opslag en onderhoud te organiseren’, zegt De Jong. De uitbesteding is ook organisatorisch handig. Zo helpt de huurkunstleverancier van PwC met het samenstellen van de collecties, de inrichting en het organiseren van events rond exposities.
Investeren in kennisdeling
Maar de meerwaarde van kunst zit ook in kennisdeling, ontwikkeling en verbinding. Zo wordt in het provinciehuis Zuid-Holland de kunstcollectie ingezet voor rondleidingen, waarbij de verhalen achter de kunst worden gedeeld. Tijdens openbaar toegankelijke exposities wordt kennis gedeeld over onderwerpen als het slavernijverleden en vrijheid. Bijvoorbeeld door afscheidsbrieven te koppelen aan sprekende kunstwerken.
'In een van de afscheidsbrieven stond “was ik maar zo vrij als een vogel”’, zegt Van der Burg. ‘Daar tonen we een werk bij van een vogel die niet kan ontsnappen. Zo ondersteunt de kunst het verhaal.’
Op termijn maken we ook verwijzingen naar externe exposities van kunstenaars die bij ons op kantoor te bewonderen zijn”
Ook PwC investeert in de ontwikkeling en betrokkenheid van medewerkers door de kunstwerken te voorzien van QR-codes, zodat ze op laagdrempelige manier meer kunnen leren over het kunstwerk en de kunstenaar. ‘Op termijn maken we ook verwijzingen naar externe exposities of publicaties van kunstenaars die bij ons op kantoor te bewonderen zijn’, zegt De Jong.
Verder organiseert Amsterdam UMC onder meer rondleidingen en workshops rond haar kunstwerken en wordt de kunst gebruikt voor wetenschappelijk onderzoek. Door medewerkers te betrekken bij kunst, levert zij een bijdrage aan persoonlijke en professionele groei en biedt ze invulling aan bredere organisatiedoelstellingen.
Volwaardig onderdeel van bedrijfsvoering
De specifieke invulling van kunst verschilt per organisatie. Toch laten Amsterdam UMC, PwC en de provincie Zuid-Holland zien dat kunst waarde kan toevoegen binnen verschillende facetten van een organisatie.
Van het verrijken van de beleving en het investeren in medewerkers tot het uitdragen van de identiteit en het bespreekbaar maken van maatschappelijke thema's; kunst kan een krachtig instrument zijn om organisatiedoelstellingen te ondersteunen. Dit vraagt om een gerichte benadering, waarin de kunstcollectie als een volwaardig onderdeel van de bedrijfsvoering wordt gezien.
