Maar wat zegt een volle werkvloer nu écht over prestaties, innovatie of betrokkenheid? Niets. Het najagen van kantoorbezetting legt vooral één ding bloot: het onvermogen om werk opnieuw te ontwerpen voor de toekomst die al lang begonnen is.
Aanwezigheid is geen KPI
Terugkeer naar kantoor is géén prestatie-indicator. Aanwezigheid meet zichtbaarheid, geen toegevoegde waarde. Stel dat iedereen twee tot drie dagen per week terugkomt, wat heeft de organisatie dan feitelijk gewonnen? Welke strategische doelen komen daarmee dichterbij? Het is prikkloklogica uit de industriële tijd, waarin werk zichtbaar en tastbaar was, waar werknemers machines bedienden en aanwezigheid gelijkstond aan output. Maar kenniswerk is gedecentraliseerd, en prestaties zijn niet in uren aanwezigheid te vatten.
Wie de Balanced Scorecard erbij pakt, ziet dat RTO strategisch zelfs contraproductief kan zijn. Hogere huisvestingskosten staan tegenover lage bezetting. Gedwongen aanwezigheid draagt zelden bij aan klantwaarde en ondermijnt autonomie en vertrouwen, precies de factoren die innovatie en (persoonlijke) groei stimuleren.
Wie de Balanced Scorecard erbij pakt, ziet dat RTO strategisch zelfs contraproductief kan zijn.”
Strategie is nooit neutraal
Veel organisaties doen alsof RTO deel uitmaakt van een strategie, maar strategie is nooit neutraal. Ze rust op aannames en beelden van wat mogelijk en wenselijk lijkt. En juist daar wringt het: nostalgie - of controlezucht - overheerst. Het kantoor als ankerpunt, zichtbaarheid als maatstaf voor betrokkenheid, aanwezigheid als bewijs van productiviteit. Maar een kantoor is geen almachtige black box waar cultuur, samenwerking en innovatie vanzelf ontstaan. Het is hooguit een container voor werk, soms zelfs een schild om gebrek aan leiderschap te verhullen.
Ondertussen klopt de volgende disruptieve golf al aan de deur. Generatieve AI en immersieve platforms veranderen werk fundamenteler dan de lockdown ooit deed. Deze technologieën vragen niet om aanwezigheid, maar om visie en lef. Hoe behoud je samenhang, vertrouwen en zingeving zonder gedeelde ruimte of vaste tijden? Wie nu nog inzet op aanwezigheid, verliest straks de aansluiting in een digitale en grensoverschrijdende wereld.
De nieuwe rol van FM
Als terugkeer naar kantoor geen must meer is, moet ook Facility Management haar bijdrage opnieuw definiëren en zichtbaar maken. Niet via bezettingsgraad of vierkante meters, maar via de kwaliteit en impact van de werkomgeving, ongeacht waar die zich bevindt. FM als orkestrator van hybride werkecosystemen: van thuiswerkplekken, satellietlocaties en co-working tot digitale platforms. Succes meet je niet in stoelen bezet, maar in naadloze integratie, gebruiksvriendelijkheid en de waarde die medewerkers creëren.
De vraag is dus niet of je mensen terugkrijgt naar kantoor. De echte vraag is: durf je vooruit te organiseren, in plaats van achterwaarts te verlangen? RTO is geen strategie, maar een dure vorm van nostalgie. Dit is dan ook hét moment voor FM om zich te profileren als strategische partner in plaats van uitvoerder van nostalgie.
Herman Kok is docent aan de Wageningen Universiteit en schrijft op regelmatige basis blogs voor Facto
