Door Kristine Ates Mensen zijn gewoontedieren. Veel van wat we van jongsafaan leren brengen we onder in vaste patronen. We zijn ons van veel van deze patronen niet eens bewust. Dat komt omdat we deze mechanismen en patronen in de eerste jaren van ons leven al aanleren. NLP geeft je inzicht in de gedragspatronen van jezelf, maar ook in die van anderen.

Wat kun je met NLP?

• Weten wat je werkelijk wilt
• Meer invloed op je eigen gedrag en communicatie ontwikkelen
• Denken in uitdagingen in plaats van problemen
• Doelen helder en positief formuleren
• In staat zijn om veranderingen door te voeren
• Evenwichtiger en gelukkiger in het leven staan

Meervoudige waarnemingsposities

Een krachtige manier om flexibel in je gedrag te zijn is door vanuit verschillende perspectieven naar de wereld om ons heen te kijken. Neem bijvoorbeeld een kleine conflictsituatie binnen de ondernemingsraad met een collega. Je vraagt steeds of je jouw collega ergens mee kunt helpen en zij voelt zich door jou betutteld. Je snapt niet dat jouw goede intentie niet wordt gezien. Beiden beleef je de situatie vanuit jullie eigen doelen, gevoelens, ervaringen en overtuigingen. Soms is het erg lastig om daar samen mee om te gaan. Als or-lid heb je met veel verschillende mensen te maken. Verschil in functie, persoonlijkheid, doelen en belangen. NLP technieken zorgen ervoor dat je beter in staat bent te schakelen in communicatiepatronen. Hierdoor kun je professioneel omgaan met diversiteit. De NLP- techniek van de meervoudige waarnemingsposities is een handig middel om meer inzicht in dit soort belevingsverschillen te krijgen.

Vier waarnemingsposities

Er zijn vier perspectieven, of waarnemingsposities die je kunnen helpen om effectief te communiceren en te leren van een situatie.

• Eerste positie:

Dit is jouw realiteit. Wat je waarneemt vanuit jouw eigen ervaring. Je beleeft de situatie geassocieerd, je kijkt als het ware door jouw eigen ogen naar de situatie en beleeft alle emoties, gedachten en gevoelens die er bij jou spelen. Het is net alsof je weer in die situatie verkeert.

• Metapositie:

Dit is ook jouw eigen realiteit, alleen nu gedissocieerd van jouw emoties. Dit doe je door achter de eerste positie (jezelf dus) te gaan staan en over jouw schouder naar de ander te kijken.

Gedissocieerd wil zeggen dat je naar de situatie kijkt zonder er emoties bij te ervaren. Als je in metapositie staat, doe je net alsof je jezelf van achteren ziet en ook de persoon ziet die tegenover je staat. Alsof je met een camera de situatie registreert. Je neemt zaken nu feitelijk waar en krijgt informatie tot je beschikking die je, toen je volop in de emotie zat, nog niet hebt waargenomen.

• Tweede positie:

Dit is hoe de wereld eruit zal zien wanneer je je inleeft in iemand anders. Veel mensen voelen zich hier niet comfortabel bij omdat ze denken dat begrijpen en het met iemand eens zijn hetzelfde is. Met andere woorden, dat wanneer je je inleeft in het standpunt van iemand anders, je het er ook inhoudelijk mee eens moet zijn.

Echter, zolang je je niet inleeft in de ander weet je ook niet of je het eens bent met de ander. In deze positie doe je net alsof je de andere persoon bent! Je bent geassocieerd en beleeft alle gedachten, gevoelens, emoties en doelen van deze persoon. Je kruipt als het ware in de huid van. Vanuit deze persoon kijk je dan in de situatie naar jezelf. Het levert je informatie op over hoe deze persoon jouw persoon beleeft.

• Derde positie:

Dit is de overzichtspositie, de blik van een afstand die registreert wat er tussen jou en de ander gebeurt als was je een buitenstaander, een voorbijganger. Deze voorbijganger ziet twee mensen die met elkaar in gesprek zijn en heeft daar zijn of haar eigen waarnemingen bij. Zijn het mensen die rustig met elkaar praten? Is er één van twee meer aan het woord. Luisteren de mensen naar elkaar of praten ze langs elkaar heen?

In situaties waarin de communicatie tot stilstand lijkt te komen en vast komt te zitten, kan het van belang zijn om een analyse te maken vanuit alle vier de posities. Uitgaande van de gedachte dat iedereen een positieve bedoeling heeft met zijn gedrag kun je analyseren wat de bedoeling van de ander is, maar ook wat jij wilt bereiken. Vanuit de derde positie is het dan mogelijk om op zoek te gaan naar oplossingen die aan beide bedoelingen voldoen.

Een voorbeeld uit de or-praktijk

Dorien is or-lid bij een medisch bedrijf. Zij heeft regelmatig aanvaringen met haar or-voorzitter. Ze vindt dat hij te weinig rekening met haar houdt en haar op dingen aanspreekt die ze niet goed heeft gedaan, zonder duidelijk uitleg te geven hoe hij het wel wil hebben. De reactie van Dorien is dat ze er kortaf van wordt en zich niet begrepen voelt. De oorzaak ligt wat haar betreft bij de voorzitter. Als Dorien de oefening van de vier waarnemingsposities doet, merkt zij dat ze de eerste positie heel makkelijk oproept en daar veel verbinding mee heeft.

Kijken door de ogen van de voorzitter

De tweede positie vindt zij veel lastiger. In eerste instantie lukt het haar niet eens om de voorzitter ‘te zijn’ en vanuit zijn ogen naar Dorien te kijken. Na even oefenen lukt het haar toch. Ze kijkt door de ogen van de voorzitter naar zichzelf. Ze ziet een wat stugge vrouw, die best chagrijnig kijkt en soms zelfs snauwt. Als or-voorzitter zijnde snapt ze niet goed wat er met Dorien is. Ze merkt ook dat Dorien haast nooit iets vraagt. Als ze naar de doelen van de voorzitter kijkt, merkt ze dat hij vooral bezig is met inhoudelijke zaken en niet zo bezig is met relationele zaken. Hij snapt niet precies wat er met Dorien is, maar gaat ervan uit dat als ze erover wil praten, ze dan wel naar hem toe zal komen. Als ze dat niet doet, respecteert hij haar keuze. Vooral na het zich inleven op de tweede positie, is Dorien tot de ontdekking gekomen dat ze zelf een taak heeft om de samenwerking te verbeteren. Tot nu toe heeft zij nooit aangegeven dat ze meer uitleg van hem nodig heeft om haar werk goed te kunnen doen.

Een stuk prettiger

Ze kan dan ook niet van haar or-voorzitter verwachten dat hij haar houding begrijpt! Uiteindelijk is Dorien een gesprek met haar voorzitter aangegaan en zijn er duidelijke afspraken gemaakt. Hierdoor is de samenwerking een stuk prettiger geworden. Het klinkt zo simpel, maar soms kun je zo vast zitten in één bepaalde positie dat het een patroon wordt waar je maar moeilijk uit kunt stappen. Deze oefening doorbreekt vaak dat patroon.    

Wanneer gebruik je welke positie?

Tijdens verschillende communicatiemomenten kan het zinvol zijn om verschillende posities in te nemen. Hoe beter je thuis bent in de vier posities, hoe makkelijker het zal worden om te switchen. Afhankelijk van het doel van de communicatie kan het belangrijk zijn om vanuit één van de drie posities het hele gesprek te voeren. Hieronder worden enkele voorbeelden gegeven:

Eerste positie

Wanneer je op wilt komen voor jezelf. Je ziet de dingen vanuit jouw perspectief, je hoort jouw eigen dingen en je weet wat je voelt. Vanuit deze positie stel je ook je doelen voor jouzelf. Waar gaat het je om? Wat is belangrijk voor jou? Hoe voelt het voor jou? Welke behoefte heb je?

Metapositie

Wanneer je zonder emoties de situatie vanuit jouw perspectief wilt bekijken. Deze positie helpt je om na te denken over de situatie waarin je verkeert en daar de emoties buiten te houden. Wat neem je waar, welke feiten zijn er? De metapositie voorkomt dat je beslissingen neemt puur en alleen vanuit je emotie.

Tweede positie

Wanneer je het gedrag van anderen niet kunt begrijpen is het gaan naar de tweede positie een belangrijk instrument om achter het gedrag en de ervaring te komen. Sommige mensen hebben heel makkelijk contact met hun eerste positie. Ze weten precies wat zij zelf willen en hoe zij het willen. Ze vergeten daarbij het belang van de ander! In communicatie kunnen zij merken dat ze soms toch hun doelen niet halen, omdat ze andere mensen mee moeten krijgen met hun doelen. Door zich meer in te leven in de ander, hebben zijn er een tool bij om de communicatie effectiever te laten verlopen. Wanneer je dit gaat checken bij de persoon (erg belangrijk om te doen!) zal dit bij de ander ontspanning teweegbrengen, omdat hij of zij zich begrepen voelt. Dus de informatie die je opdoet als je je in de tweede positie brengt, kun je checken bij de ander door na te vragen of het klopt.

Derde positie

Deze positie kan waardevol zijn wanneer je een situatie wilt evalueren. Het kan zelfs uitermate waardevol zijn als je de emoties uit de situatie wilt halen wanneer je erover nadenkt. In deze positie kun je ook nadenken over oplossingen en weer flexibel worden in jouw gedrag. De techniek van de waarnemingsposities is toepasbaar tijdens een interactie. In het begin kan dat best lastig zijn. Je kunt oefenen door achterafgaand aan een interactie de vier waarnemingsposities te doorlopen en er informatie voor jezelf uit te halen die je de volgende keer kunt gebruiken. Lees ook:

• Met NLP je or-doelen halen
• NLP: ik gun iedereen die kennis (column)

Opleiding: NLP voor de or! Krijg meer inzicht en meer begrip voor jouw communicatie en die van je gesprekspartners, met de opleiding NLP voor de or.