De netbeheerders zijn de eerste betalende klanten van DSH. Eerder al konden de netbeheerders beschikken over data uit het DSH - net als enkele andere partijen -, maar daarvoor hoefde tot nu toe niet betaald te worden; financiering geschiedde door een subsidie vanuit het ministerie van Klimaat en Groene Groei.
Sinds de start van de landelijke uitrol in 2023 zijn er zo'n 150 industriepartijen aangesloten. Data Safe House verzamelt gedetailleerde vertrouwelijke bedrijfsinformatie van aangesloten industriebedrijven over de bestaande energievraag, lopende/toekomstige projecten en hoe die de energievraag zullen veranderen, met daarbinnen verdieping op bijvoorbeeld emissieniveau, strategie of verwachte tijdslijn.
Deze data zijn erg waardevol voor Netbeheerders. Zij ontwikkelen namelijk scenario´s voor 2050 waarin verduurzamingsplannen van de industrie een belangrijke rol spelen. Een nieuwe fabriek, nieuwe technologie of andere grondstoffen in een productieproces hebben invloed op de energievraag. Met kennis over deze plannen kunnen netbeheerders investeringskeuzes maken over de toekomstige energie-infrastructuur.
Beweging van cluster
Een uitdaging hierbij is dat alle datasets uniform zijn en met gelijke definities, zodat iedereen zich baseert op dezelfde gegevens. Maar behalve uniforme data is ook de hoeveelheid data essentieel. Hoe meer bedrijven hun data delen, hoe nauwkeuriger het onzekere toekomstbeeld van het energielandschap wordt. Deelname aan Data Safe House verloopt via zes industrieclusters, waaronder Rotterdam-Moerdijk. Het landelijke DSH is ontstaan uit een pilot in het Rotterdamse havengebied.
Robin Brouwer is Data Safe House manager van het cluster Noordzeekanaalgebied: “Je hebt informatie van een significant deel van het energieverbruik nodig om iets te kunnen zeggen over de richting waarin een cluster beweegt.” Hoe hoog dat percentage is, wisselt per cluster en de aanwezige bedrijven. Het streven is om de grootste industriepartijen in Nederland aan boord te krijgen. Hoewel de focus ligt op bedrijven met de meeste impact op het net, hebben duizenden kleinere verbruikers met serieuze plannen in de energietransitie samen ook impact.
Het is een van de redenen waarom de netbeheerders op 14 november deze dienstverleningsovereenkomst hebben gesloten met Data Safe House en de discussie over betaald lidmaatschap wordt voorkomen. De samenwerking is een vervolg op de financiering door het ministerie van KGG (voorheen EZK) die tot eind 2025 liep, om bij te dragen aan de ontwikkeling van Data Safe House.
Consistente antwoorden
Naast netbeheerders kunnen ook andere partijen met een rol in de energietransitie een data-aanvraag doen. Dat zijn bijvoorbeeld provincies, gemeenten, kennisinstellingen en onderzoeksbureaus. Het grote voordeel van één overkoepelende verzamelplaats voor data is dat bedrijven niet steeds van verschillende partijen dataverzoeken krijgen over hetzelfde vraagstuk en dat antwoorden consistent zijn. Dat betekent betrouwbaardere informatie en tijdswinst voor bedrijven. Brouwer: “Als iedereen met een vraag over energie-infrastructuur straks eerst bij ons aanklopt, verwacht ik dat we 95% van de vragen al kunnen beantwoorden.” Stichting Data Safe House (DSH heeft geen winstoogmerk) heeft momenteel een nieuwe subsidieaanvraag lopen bij het ministerie van KGG om ook bovengenoemde nieuwe ‘klanten’ te kunnen faciliteren, zo vertelt Niek de Jong..
Een uitdaging bij multi-inzetbare data is onzekerheid over de toepassing ervan. Dat vraagt om duidelijke afspraken over de vertrouwelijkheid van de data en waarvoor een aanvrager deze precies wil gaan gebruiken. Bedrijven begrijpen de urgentie, maar spannend is het ook. Een belangrijk punt volgens Erik Verbrugge van TenneT, omdat ´de kans op eerlijke data toeneemt wanneer bedrijven voelen dat hun data goed behandeld wordt.´ Een van de gevoeligheden is de zorg dat data terecht kan komen bij partijen met commerciële belangen, zoals leveranciers of consultants. En kan iets wat je deelt ten behoeve van de energietransitie misschien ook gebruikt worden voor een ander doel, zoals een gemeentevergunning?
Zeggenschap over eigen data
Veilig betekent bij Data Safe House, naast een ISO 27001 gecertificeerde IT-infrastructuur, vooral een omgeving bieden waar confidentiële plannen in vertrouwen worden behandeld. Dat betekent ook zeggenschap en controle houden over eigen bedrijfsdata. De aangesloten industriepartners blijven altijd eigenaar van hun gegevens. Bij een dataverzoek bepalen ze zelf of ze met deze partij data willen delen en in welke vorm. Dat kan bijvoorbeeld alleen geaggregeerde data zijn, alleen op clusterniveau, of alleen over een bepaalde energiedrager of technologie. Ze kunnen ook besluiten om ´nee´ te zeggen.
Marc Zwart van Shell, een van de eerste industriepartners van Data Safe House, geeft aan dat zij nog nooit een data-aanvraag hebben geweigerd, maar soms wel kritische vragen stellen. Stel dat de netbeheerder een consultant inschakelt, dan is het belangrijk om te weten hoe de vertrouwelijkheid is geborgd. Tekent de consultant bijvoorbeeld een overeenkomst om de data alleen voor deze opdracht te mogen gebruiken? Data Safe House heeft dat vastgelegd in een afsprakenstelsel en statuten die hen verplichten om hier zorgvuldig mee om te gaan. Zo´n systeem om de data heen vindt Zwart belangrijk: “In de database staat best veel informatie over onze projecten en energievraag. Dat is nodig om samen een gefundeerd gesprek te voeren, maar dat betekent niet automatisch dat al deze data ook beschikbaar kan worden gesteld.”
Projecten beter planbaar
Data Safe House is een van de partners in een nieuwe nationale manier van samenwerken rond de energie-infrastructuur: de Dialoog over Infrastructuur voor Industrie in Transitie (DIVIT). Sinds eind oktober vervangt DIVIT het proces van Cluster Energie Strategieën. Waar via CES data-aanvragen binnenkwamen van verschillende partijen en voor verschillende doeleinden, doet DIVIT dit via één proces waarin data, plannen en investeringen continu op elkaar worden afgestemd. De dialoog aangaan klinkt een beetje als een open deur. Toch valt daar volgens betrokkenen wel degelijk winst te behalen.
“Iedereen werkt in een eigen silo, daarom is het goed om te begrijpen waaróm iemand een bepaalde keuze zo belangrijk vindt”, merkt Verbrugge in gesprekken voor de scenario´s 2050.
Die dialoog tussen netbeheerders en industrie vond vroeger ook wel plaats, maar kleinschaliger. Door het enorme scala aan verduurzamingsplannen gaat het nu over grote veranderingen in de energievraag. “Omgekeerd willen wij weten hoe onze data impact hebben op de netuitbreidingen”, vertelt Zwart. “Die terugkoppelmomenten zijn via DIVIT nu in een nieuwe structuur vastgelegd. Ik verwacht dat we hiermee beter inzicht krijgen in de plannen van netbeheerders. Op welke plek, wanneer, welk station wordt gebouwd; hopelijk wordt het zo concreet. Dat maakt projecten beter planbaar, zowel voor ons als voor netbeheerders.”
'Met elkaar eens zijn'
De Data Safe House-managers in de clusters zorgen voor die terugkoppeling door de netbeheerders. Grote bedrijven houden ook zelf afstemming met netbeheerders over infrastructuur, maar niet iedere onderneming heeft daar een eigen accountmanager voor. Verwachtingen over feedback moeten overigens realistisch blijven: het gaat om investeringskeuzes op een termijn van tien tot vijftien jaar.
Nú data delen betekent niet dat die uitbreiding of een nieuwe aansluiting morgen ineens wél kan. Het betekent dat behoeften op het netvlies staan bij komende beslissingen. Voor TenneT zijn de inspanningen van Data Safe House geslaagd als de investeringsscenario´s straks gedragen worden door de industrie. Verbrugge: “Dat we het met elkaar eens zijn waar het in Nederland naartoe gaat en we ons daarop kunnen voorbereiden, in plaats van op alles in te zetten. Ik hoop dat we met behulp van data een balans vinden in het omgaan met de onzekerheden van de toekomst.”
